In trouw verbonden!

De bijbel als richtsnoer

Wij belijden met Psalm 119:105, dat het Woord van God een lamp voor onze voet is en een licht op ons pad. Bij elke ‘voetstap’ die wij zetten, hebben wij dat licht nodig om te voorkomen dat wij een stap in het duister doen en gaan (ver)dwalen. Daarom geloven wij ook, dat de bijbel helder licht laat schijnen op het terrein van relaties en seksualiteit. Gods geboden in deze zijn goed voor ons, ook al druist één en ander wel eens tegen ons gevoel in. Graag willen wij dus de Here eren door ons leven overeenkomstig Zijn Woord in te richten.

Het huwelijk in de bijbel

God heeft het huwelijk bedacht en ingesteld. En Hij begint niet bij de theorie maar met de praktijk: Adam krijgt van de HERE zelf een vrouw die bij hem past. Pas daarna komt de theorie als een algemene regel voor de mensheid: Daarom zal een man zijn vader en moeder verlaten en zijn vrouw aanhangen en die twee zullen tot één vlees zijn (Genesis 2:24).

Er worden in deze tekst drie stappen beschreven.

1. Het verlaten van vader en moeder. Het gaat dus om een officiële gebeurtenis waarbij iemand de kring waarin hij is opgegroeid verlaat om met zijn vrouw een nieuwe eenheid (een nieuw gezin) te vormen.

2. Het aanhangen van zijn vrouw. Dat is de tegenhanger van de eerste stap. Je verlaat de eenheid van het ouderlijk huis en je geeft je aan een nieuwe eenheid. Er staat letterlijk: aankleven. Vergelijk het maar met twee vellen papier die op elkaar zijn gelijmd. Als je die vellen van elkaar los probeert te trekken, scheuren ze. Zo hecht is dus de eenheid van man en vrouw. Het doet veel pijn om die eenheid te verrbeken!

3. Eén vlees zijn. Het huwelijk betekent een totale eenheid van man en vrouw. Ze delen alles met elkaar. Van die totale levenseenheid is de seksuele gemeenschap een uiting. Binnen deze hechte eenheid heeft de seksuele gemeenschap een veilige plaats.

De Here Jezus heeft zich bij deze basisregel voor het huwelijk aangesloten en er nog aan toegevoegd: hetgeen God heeft samengevoegd, scheide de mens niet (Matthéüs 19:6).

Seksuele gemeenschap in de bijbel

De drie stappen van Genesis 2:24 staan niet in een willekeurige volgorde. Je mag de gang van zaken niet omkeren. De bijbel bakent het gebied, waarin seksualiteit beleefd dient te worden zorgvuldig af. Zo zijn er verschillende bijbelse gegevens die erop wijzen, dat seksuele omgang niet eerdere mogelijk is dan binnen het kader van een huwelijksrelatie.

Dat blijkt wel uit Deuteronomium 22:13-21. Daar gaat het over situaties waarin een man zijn vrouw ervan beschuldigt dat zij geen maagd meer was toen hij met haar trouwde.

Hieruit kun je op z’n minst twee dingen afleiden. De vrouw mocht vóór haar huwelijk geen gemeenschap hebben gehad met een andere man. Maar ook met haar eigen man was seksuele gemeenschap pas aan de orde bínnen het huwelijk. Immers, pas als ze getrouwd zijn, komt de man er achter dat zij geen maagd meer is. Wat in deze tekst voor de vrouw geldt, geldt ook voor de man.

Deze regel wordt in praktijk gebracht door Jozef en Maria. Hoewel ze in ondertrouw zijn gegaan (dat wil zeggen: ze hebben beloofd met elkaar te zullen trouwen), hebben ze nog geen seksuele gemeenschap gehad.

Uit 1 Korinthe 7 blijkt dat deze regel voor de Nieuwtestamentische kerk nog steeds geldig is. Paulus schrijft in dit hoofdstuk positief over het ongetrouwd blijven. Maar, zegt hij ook, als je je niet kunt beheersen, moet je trouwen (1 Korinthe 7:9). Een tussenweg – ongehuwd zijn en toch seksuele gemeenschap hebben – is er niet.

Je zou kunnen zeggen dat heel dit bijbelse onderwijs wordt samengevat in de krachtige uitspraak van Hebreeën 13: 4: ‘Het huwelijk zij in ere bij allen’.

Het huwelijk als verbond in de bijbel

Hoe bijzonder en belangrijk de HERE het huwelijk vindt, blijkt uit het feit dat de bijbel het huwelijk als verbond aanduidt. In Spreuken 2:17 wordt van een overspelige vrouw gezegd dat ze de echtvriend van haar jeugd verlaat en het verbond van haar God vergeet.

Het huwelijk is een verbond dat gesloten is met God als getuige! Dat komt terug in Maleachi 2:14: de HERE is getuige geweest tussen u en de vrouw uwer jeugd, aan wie gij ontrouw geworden zijt, terwijl zij toch uw gezellin en wettige vrouw is (voor ‘wettige vrouw’ staat er letterlijk: de vrouw van uw verbond; zie Statenvertaling).

Het kenmerk van een verbond is dat aan de relatie de garantie van duurzaamheid wordt verbonden. Het grote voorbeeld daarvan is het verbond dat de HERE zelf met Abraham en met Israël heeft gesloten. Hij belooft zijn liefde en trouw en legt zich daarop vast. En Hij heeft het huwelijk bedoeld als een afspiegeling van die relatie (Efeze 5). Als je gaat samenwonen geef je aan je wederzijdse beloften niet de kracht van een officiële verbondssluiting.

Aan een verbond zit nog een ander aspect: het is een publieke zaak.

Er zijn getuigen bij betrokken. Namens de gemeenschap waar je deel van uitmaakt (je familie, je vrienden, de kerk, de Nederlandse samenleving) zijn ze aanwezig bij het uitspreken van je trouwbelofte.

Uit Maleachi 2:14 blijkt dat ten diepste de HERE zélf getuige is bij je huwelijksverbond. De vorm waarin de omgeving bij het sluiten van een huwelijk betrokken wordt kan verschillen. In Genesis 2:24 zijn alleen de ouders in beeld. De oude Israëlitische samenleving was uit families opgebouwd. Huwelijken werden door die families (oudsten van de familie) geregeld. Dat was de manier waarop de samenleving bij een huwelijk betrokken was. Later groeit de rol van de overheid. Aanvankelijk zijn ‘kerk’ en ‘staat’ nog één, in onze tijd is dat uit elkaar getrokken (gemeentehuis en kerk). Maar al is er wat de vorm betreft een ontwikkeling geweest, de kern blijft hetzelfde: het huwelijk is een verbond dat officieel in de aanwezigheid van getuigen gesloten wordt. Samenwonen doet aan dat publieke en officiële karakter geen recht. Toch is dat iets wat je niet kunt missen in je relatie. Als je denkt van wel, overschat je jezelf. De HERE geeft het huwelijk als een beschermende ring om je liefdesrelatie waarin je gelukkige maar ook moeilijke tijden kunt meemaken.

Het huwelijk is in de bijbel meer dan een privé-aangelegenheid

Uit het bovenstaande blijkt, dat in de bijbel het huwelijk meer is dan een privé-aangelegenheid van twee mensen (bij samenwonen is dat wel het geval). Nog meer bijbelgedeelten onderstrepen dat:

Isaäk ontvangt Rebekka (Genesis 24) pas na familieberaad bij schoonvader Bethuël. Er wordt een bruidsschat geregeld. Ook Jacob krijgt Rachel niet voor niets (Genesis 29). Hij moet er 14 jaar voor werken. Dat was een flinke bruidsschat.

Een huwelijk kon in Israël in de meeste gevallen niet gesloten worden zonder dat er een bruidsschat werd betaald (zie ook Exodus 22:17 en 1 Samuël 18:25). Door de bruidsschat is al duidelijk, dat een huwelijk in Israël niet maar een aangelegenheid was van twee mensen. De familie was er nauw bij betrokken. Je kon niet op eigen houtje beslissen om voortaan als man en vrouw door het leven te gaan.

Als de familie akkoord gegaan was, was je er nog niet. Dan werd een breder publiek dan de familie uitgenodigd om getuige te zijn van de huwelijkssluiting. Zo nodigde Laban, de broer van de bruid, al de mannen uit zijn woonplaats uit en richtte een feestelijke maaltijd aan (Genesis 29:22). Er was geen samenleven van man en vrouw denkbaar zonder dat daar een bruiloft aan voorafgegaan was (zie ook Richteren 14:10). Je kunt ook denken aan de bruiloft te Kana, een publiek gebeuren ter inleiding op het samenleven van twee jonge mensen binnen het huwelijk.

Een uitvoerige beschrijving van een huwelijkssluiting vind je in Ruth 4. Het volk in de poort en de oudsten zijn officiële getuigen. Na een publieke verbintenis, neemt Boaz Ruth tot vrouw en ‘hij ging tot haar in’. Waar in het Oude Testament de oudsten/familiehoofden een wezenlijke rol hadden bij de totstandkoming van een huwelijk, is het nu de overheid die het huwelijk sluit. Het stadhuis hoort er wezenlijk bij.

Vertrouwen op Gods zegen

Tot nu toe hebben we bijbelse gegevens besproken die duidelijk maken dat trouwen geen vrijblijvende optie is maar een verplichting wanneer je als man en vrouw wilt samenleven. Maar het is belangrijk dat je niet bij die verplichting blijft steken. Het gaat om een hartelijk volgen van de weg die de HERE ons op het terrein van relaties en seksualiteit wijst.

De liefde tussen man en vrouw is een schitterend geschenk van God aan de mens dat Hij in het Paradijs al gegeven heeft. Liefde blijft ook een groot en onbegrijpelijk wonder. Liefde tussen mensen heeft haar oorsprong in God die zelf liefde is.

Bij zo’n groot en kostbaar geschenk past een houding van dankbaar ontvangen en zorgvuldig mee omgaan. Liefde en seksualiteit zijn geen zaken waar we recht op hebben of waar we onze eigen gang mee kunnen gaan. Juist als je de liefde uit Gods Vaderhand ontvangt en elkaar als man en vrouw als een geschenk van Christus ziet, zul je graag de spelregels volgen die God bij de liefde gegeven heeft. Dan laat je ook een houding van afhankelijkheid zien. Als mensen zijn wij niet in staat onze liefdesrelaties tot een succes te maken. We zijn juist diep afhankelijk van Gods zegen. En die zegen belooft de Here aan ieder die gelovig en gehoorzaam naar zijn geboden luistert. Dan grijp je niet vooruit naar iets wat de Here je nog niet gegeven heeft. En je kiest niet voor een alternatief voor het huwelijk dat Hij heeft ingesteld. Nee, je beleeft de liefde, je relatie en de seksualiteit in verbondenheid met onze goede God. Dat is een weg waarop zelfbeheersing en zelfverloochening worden gevraagd. Maar dat is echt niet alleen zo vóór het huwelijk. In het huwelijk zul je die houding ook moeten kunnen opbrengen. En juist dan ga je een weg waarop je veel zegen van God mag verwachten. God is de Schepper en ‘Bedenker’ van de prachtige gave van het huwelijk (die wel een bloem uit het paradijs genoemd wordt) en van de mooie gave van seksualiteit. Het is in dat licht gezien ondankbaar jegens Hem om zonder een zegen te vragen het samen-zijn te beginnen. Wie Hem passeert in zo’n belangrijke beslissing, doet hem daarmee verdriet en mist de zegen in de diepe zin van het woord! Wie echt met God en Zijn principes rekening houdt ook in deze belangrijke keuze van het leven, die zal van de Here een zegen wegdragen en gerechtigheid van de God zijns heils (Psalm 24:5).

De motieven om te gaan samenwonen

Wij hebben niet de behoefte het samenwonen negatiever af te schilderen dan het is. Het kan de keuze van een stel zijn dat heel serieus bezig is met de opbouw van een relatie en vast van plan om bij elkaar te blijven. Maar wat is dan eigenlijk de reden om te gaan samenwonen en niet direct al te trouwen? We zetten een aantal mogelijke redenen op een rijtje en geven er steeds direct een reactie bij.

1. Je gaat samenwonen omdat trouwen toch wel een hele grote stap is. Kun je niet beter eerst een tijdlang bij elkaar wonen om te kijken of je wel echt bij elkaar past? In je verkeringstijd kun je er niet achter komen of je het ook echt dag in dag uit bij elkaar uithoudt.

Wie met deze bedoeling gaat samenwonen, wil z’n relatie wel serieus opbouwen, maar houdt toch bewust de mogelijkheid open om na verloop van tijd weer uit elkaar te gaan. Dat lijkt dan minder erg dan een echtscheiding, maar komt feitelijk op hetzelfde neer. In de relatie geef je je helemaal aan elkaar, van de praktische dagelijkse dingen tot en met je emoties, je kwetsbaarheid en je intimiteit. Je geeft niet ‘iets’ van jezelf, nee, je geeft jezelf, helemaal, als persoon. Zó jezelf geven en daar dan op een gegeven moment weer een punt achter zetten, noemt de HERE ontrouw en dat verafschuwt Hij. Zo mag je van Hem niet met elkaar omgaan. Hij wil zelfs niet dat we die mogelijkheid openlaten. Trouwens, via samenwonen uitproberen of het wel goed gaat in je relatie is een illusie. Je kunt het leven niet uitproberen. Je kunt niet uitproberen wat het is om kinderen te krijgen, met ziekte in je gezin geconfronteerd te worden, werkloos te raken of oud te worden.

2. In de tijd van de bijbel gingen ze ook niet naar het gemeentehuis. Dan kan het toch nu ook wel zonder!

Dit heeft te maken met de praktische vormgeving van het huwelijk, waar we hierboven al over schreven. De vormgeving kan verschillen. Er zijn vandaag de dag ook landen waar burgerlijk én kerkelijk huwelijk in één keer in de kerk gesloten worden. Dat kan allemaal, als maar vaststaat dat de belofte van trouw tot de dood scheiding maakt officieel en publiek wordt uitgesproken, zodat deze belofte zowel voor het echtpaar als voor de verbanden waarin het leeft (familie, kerk, samenleving) geldigheid bezit.

3. Je belooft elkaar trouw als man en vrouw. Dat is toch het belangrijkste? Trouwen voegt daar niet echt iets aan toe. Eigenlijk ben je dan voor elkaar al getrouwd.

Een belofte van trouw aan elkaar is mooi maar niet voldoende. De samenvoeging van twee levens tot een nieuwe eenheid is te veelomvattend om onderling te regelen. Als je de koop/verkoop van een huis al niet met z’n tweeën (koper en verkoper) kunt afhandelen (je moet naar de notaris), dan zeker niet een levenslange verbintenis. Door je belofte publiek uit te spreken ben je er op aanspreekbaar door familie, kerk en overheid. Dat is een noodzakelijke bescherming van je relatie. Die bescherming werkt allereerst voor jezelf: als je op een kwade dag zou overwegen om je belofte te breken, is de drempel hoger om dat te doen wanneer je op het gemeentehuis en in de kerk je jawoord hebt gegeven, dan wanneer het alleen een belofte aan je partner is geweest.

4. Je bent er aan toe om echt helemaal bij elkaar te zijn, maar je hebt geen geld om te trouwen.

Geen geld kan gewoon geen goede reden zijn om voor samenwonen te kiezen. Daarvoor ligt de zaak te principieel. Voor zo’n probleem moet je, samen met je ouders, een andere oplossing kunnen vinden. Het kan wel zijn dat je dan de eisen die je aan het bruiloftsfeest stelt moet aanpassen. Wellicht botst dat met de verwachtingen die in je omgeving leven. Maar als christen moet je dat lef kunnen opbrengen. Liever een bescheiden trouwerij op het moment dat je samen gaat leven, dan een zeer uitgebreid feest als er niets meer te vieren is omdat je al jaren bij elkaar woont.

5. Ze kunnen wel zeggen dat je officieel moet trouwen, maar wat biedt dat nu voor extra zekerheid? Als je ziet hoeveel mensen toch weer gaan scheiden!

Helaas is het waar dat de kracht van het huwelijk door het grote aantal echtscheidingen ondermijnd wordt. Toch kun je niet zeggen dat het daarom geen verschil meer maakt: trouwen of samenwonen. Principieel niet omdat het huwelijk een relatie voor het leven blijft, ook als veel mensen er eerder een punt achter zetten. En praktisch niet omdat het toch moeilijker is om vanuit een huwelijk uit elkaar te gaan dan vanuit een situatie van samenwonen. Ook een alimentatieplicht bijvoorbeeld verwijst bij een echtscheiding naar de blijvende verantwoordelijkheid die mensen voor elkaar genomen hebben door te trouwen. Je ziet dat ook in de praktijk: veel samenwonende stellen willen toch getrouwd zijn als er kinderen komen. Hun kinderen willen ze maximale zekerheid en veiligheid bieden. Maar je relatie zélf is die zekerheid en veiligheid waard, ook als er (nog) geen kinderen zijn.

6. Samenwonen is soms het gevolg van grote problemen thuis. Het is niet goed mogelijk om bij de ouders te blijven wonen en dan wordt uit nood maar voor samenwonen gekozen.

Hoewel we voor situaties als deze wel begrip kunnen opbrengen, is het toch geen goede oplossing. Het is een onverstandige keuze: je belast je relatie met een vroegtijdig bij elkaar wonen, terwijl het contact met de ouders ook al verstoord geraakt is. Dat is geen gezonde basis voor de toekomst. De keuze is ook niet nodig. Als je eerst principieel besluit om niet te gaan samenwonen, zul je een andere oplossing vinden en daar mag je dan ook hulp vanuit je omgeving bij verwachten.

7. Je hebt verkering met een ongelovige die het principe van het huwelijk helemaal niet ziet zitten

Dit is in feite een kwestie van het ene probleem op het andere stapelen. Het is wel voorstelbaar dat het zo gaat, maar je lost er niets mee op. Als christen krijg je het dan

wel heel moeilijk: hoe zul je jouw levensovertuiging handhaven tegenover degene die niet gelooft. Als je de ander niet mee kunt trekken richting geloof…zal hij/zij jou dan meetrekken richting ‘geloven zonder kerk’ met als eindfase dat geloven weinig meer betekent? En als de start niet kan plaatsvinden in een dienst onder Gods zegen…waar begin je aan? De bijbel tekens op meerdere plaatsen aan dat de relatie met een gelovige van groot belang is. Eén van de langste hoofdstukken van de bijbel ( Gen.24) is gewijd aan het vinden van een gelovige partner. Een prachtig boekje ( Ruth) is gewijd aan een ongelovige die voor het geloof kies en vervolgens trouwt. Soms zul je een relatie moeten opgeven in het vertrouwen dat God ook een gelovig iemand op je weg kan plaatsen. Trouwens daarin mag je ook de ontmoetingsmogelijkheden met christelijke jongelui benutten.

A.Wagenaar